Katechezy papieskie

Trzeci rozdział pierwszej części Konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes poświęcony jest aktywności człowieka w świecie. Podejmuje pytanie o wartość działalności ludzkiej oraz postępu technicznego, społecznego i naukowego, a także o ich znaczenie dla relacji człowieka z Bogiem. Wobec poglądów, które przedstawiają postęp jako zagrożenie lub konkurencję dla wolności człowieka, Sobór podkreśla, że indywidualna i zbiorowa działalność ludzka, zmierzająca do poprawy warunków życia, sama w sobie odpowiada zamysłowi Bożemu (por. n. 34). „Dramat humanizmu ateistycznego”, polegający natomiast na odrzuceniu relacji z Bogiem, prowadzi ostatecznie do zakwestionowania samego człowieka.

Drugi rozdział Konstytucji soborowej Gaudium et spes ukazuje ludzkość jako „wspólnotę osób”, opartą na godności człowieka, braterstwie i miłości bliźniego. Rozwój mediów i technologii otwiera nowe możliwości i skraca dystanse, ale sprawia zarazem, że relacje stają się coraz bardziej wirtualne. Sobór zachęca, aby kryteriów postępowania szukać w stwórczym zamyśle Boga, który chce, by „wszyscy ludzie tworzyli jedną rodzinę i odnosili się do siebie nawzajem w duchu braterstwa” (GS, 24). Ojcowie soborowi wzywają do troski o dobro wspólne, sprawiedliwość społeczną, równość i szacunek także wobec przeciwników oraz do przezwyciężania indywidualizmu, aby budować bardziej ludzki świat.

Pierwszy rozdział Konstytucji soborowej Gaudium et spes poświęcony jest godności osoby ludzkiej. Wypływa ona z samego istnienia osoby, zamierzonej i chcianej przez Boga. Człowiek jest stworzony „na obraz Boży”, zdolny do wejścia w komunię ze swoim Stwórcą, z innymi ludźmi oraz ze stworzeniem. Godność ta została powierzona odpowiedzialności każdego człowieka, który stanowi „jedność cielesną i duchową” (por. GS, 14). Duch Święty oświecający rozum, sumienie i wolność człowieka, upewnia nas o naszej godności dzieci Bożych, uwalnia od lęku i prowadzi ku pełni życia po śmierci.

Rozpoczynamy dziś refleksję nad soborową Konstytucją duszpasterską o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes. Ojcowie stwierdzili, że drogą Kościoła jest współdzielenie losu ludzkości – „radości i nadziei, smutku i lęku ludzi w naszych czasach, szczególnie ubogich i wszelkich uciśnionych” (GS, 1). W czasach głębokich przemian i niepokojących zachwiań równowagi Kościół, będąc odpowiedzialnym za świat, ma służyć człowiekowi. Wsłuchując się w najgłębsze pytania jego serca i obecne w nim tęsknoty, w Chrystusie wskazuje „klucz, centrum i cel całej historii ludzkiej” (tamże, 10).

W ostatniej Katechezie poświęconej Sacrosanctum Concilium zostały wskazane racje, dla których Ojcowie Soborowi podjęli reformę liturgii. Przypomnieli o potrzebie świadomego, pobożnego i czynnego uczestnictwa w misterium wiary, o niezmiennych częściach liturgii – z Bożego ustanowienia – oraz o tych podlegających zmianom. Pragnienie „ogólnej reformy” nie zrodziło się nagle, lecz wyrażało się w działaniach kolejnych Papieży od początku XX w. Soborowa reforma liturgii wpisuje się w żywą Tradycję Kościoła, a jej właściwe rozumienie pozwala odrzucić nadużycia wynikające z niewłaściwej interpretacji jej zasad. Do pasterzy, biskupów i kapłanów należy strzeżenie i promowanie liturgii z zachowaniem norm, by ukazywać Kościół jeden, święty, katolicki i apostolski. Taka liturgia będzie środkiem ewangelizacji i narzędziem łaski.

Szósty rozdział Konstytucji Sacrosanctum Concilium ukazuje muzykę sakralną jako integralną część liturgii, a nie jedynie jej ozdobę. Śpiew jest formą modlitwy, otwiera na działanie łaski, sprzyja komunii wiernych i wyraża naturę Kościoła. Dlatego powinien być dostosowany do celebracji, szlachetny, prosty i oparty na tekstach zaczerpniętych z Pisma Świętego i Tradycji. Sobór podkreśla czynne uczestnictwo wiernych, znaczenie chorału gregoriańskiego, organów i zespołów śpiewaczych, a także potrzebę inkulturacji. Kompozytorzy powinni sięgać do muzycznego dziedzictwa Kościoła i tworzyć dzieła służące liturgii. Potrzebna jest także solidna formacja liturgiczna, aby muzyka służyła modlitwie i budowaniu wspólnoty.